Iedereen weet dat Eindhoven zonder Philips een heel andere stad was geweest. De gloeilampenfabriek die Gerard en Frederik Philips in 1891 begonnen, groeide uit tot een concern dat wijken bouwde, scholen oprichtte en zelfs een voetbalclub voortbracht. Toch zijn veel verhalen uit die periode uit het collectieve geheugen weggezakt.
In dit artikel lees je over vijf minder bekende episodes uit die geschiedenis. Bij elk verhaal krijg je ook een idee van waar je de sporen ervan vandaag nog kunt terugvinden, als je tijdens een wandeling of fietstocht wat beter om je heen kijkt.
Een stem naar de andere kant van de wereld
In 1927 begon Philips met de kortegolfzender PCJJ uit te zenden. Het idee was gedurfd: radioverbindingen leggen met Nederlands-Indië en andere verre gebieden, in een tijd dat de radio zelf nog nieuw was. Dat jaar sprak koningin Wilhelmina via deze zender de inwoners van de overzeese gebieden toe, een moment dat destijds als technisch wonder werd ervaren.
Wat vaak vergeten wordt, is hoeveel experimenteerwerk hierachter zat. Ingenieurs uit het Natuurkundig Laboratorium, het Natlab, werkten aan buizen en zendtechniek die later de basis vormden voor de radiotoestellen die Philips wereldwijd zou verkopen. Eindhoven was zo, misschien onverwacht, een knooppunt van internationale communicatie.
Een tuindorp met een eigen karakter
Rond 1910 begon Philips met de bouw van Philipsdorp, een wijk voor de snel groeiende groep arbeiders. Veel van hen kwamen van buiten de regio en hadden dringend woonruimte nodig. Het bedrijf zorgde niet alleen voor huizen, maar ook voor scholen, winkels en ontspanningsmogelijkheden. Zo ontstond een gemeenschap waarin werk en dagelijks leven sterk met elkaar verweven waren.
Loop je vandaag door Philipsdorp, dan zie je nog de karakteristieke rijtjeshuizen met hun verzorgde gevels en het groene stratenpatroon. De wijk is een beschermd stadsgezicht en laat goed zien hoe een bedrijf destijds dacht over goed wonen voor zijn personeel.
De bedrijfsschool voor jonge vakmensen
Minder bekend is de Philips Bedrijfsschool, die eind jaren twintig werd opgericht. Jongens konden er na de lagere school een vak leren, vaak in de metaal- of instrumentmakerij. De opleiding was streng en praktisch, en veel leerlingen bleven daarna hun hele loopbaan bij het bedrijf werken.
Die traditie van technisch vakmanschap heeft de regio gevormd. Het hightech-ecosysteem rond Eindhoven bouwt voort op generaties mensen die hun vak bij Philips leerden. Wil je meer weten over hoe de stad en haar bedrijven zich vandaag ontwikkelen, dan vind je op Lokaalnieuwseindhoven.nl actueel nieuws uit Eindhoven en de regio, ook over het lokale bedrijfsleven.
Zondag 6 december 1942
Een donkerder verhaal is dat van Operatie Oyster. Op 6 december 1942 bombardeerden Britse vliegtuigen de Philipsfabrieken, omdat de Duitse bezetter de productie gebruikte voor de oorlogsindustrie. De aanval was gepland op zondag, zodat er weinig arbeiders aanwezig zouden zijn. Toch vielen er ook in de woonwijken rond de fabrieken burgerslachtoffers.
Het bombardement raakte onder meer het gebied rond de Emmasingel. In de herdenkingscultuur van Eindhoven heeft deze dag een plek gekregen, al kennen veel jongere inwoners het verhaal nauwelijks. Het laat zien dat de nauwe band tussen stad en bedrijf ook in de oorlog grote gevolgen had.
Van fabriekshal tot creatieve hotspot
Het vijfde verhaal gaat over de gebouwen zelf. Toen Philips in de loop van de twintigste eeuw activiteiten verplaatste en uiteindelijk het hoofdkantoor naar Amsterdam verhuisde, bleven veel fabriekspanden leeg achter. Lange tijd was onduidelijk wat ermee moest gebeuren. Inmiddels hebben veel ervan een nieuw leven gekregen. Let bij een wandeling eens op deze plekken:
- De Lichttoren, waar ooit lampen werden getest, nu woningen en horeca
- De Witte Dame, voormalige lampenfabriek, nu onder meer bibliotheek en Design Academy
- Strijp-S, het oude industrieterrein met ateliers, woningen en evenementen
- Het Evoluon, het futuristische tentoonstellingsgebouw uit 1966
- Philipsdorp, met zijn bewaarde tuindorparchitectuur
Erfgoed dat nog steeds leeft
Wie met deze verhalen in het achterhoofd door Eindhoven loopt, ziet de stad anders. Achter een gerenoveerde gevel of een rustige woonstraat schuilt vaak een stukje geschiedenis van zenders, scholen, arbeiders en oorlogsjaren. Neem dus eens de tijd om stil te staan bij een oud fabriekspand of een gedenkplaat, en vraag oudere buren naar hun herinneringen. Juist in die persoonlijke verhalen blijft de Philipsgeschiedenis van Eindhoven het meest levendig.
