Een column is een vreemd genre. Hij is kort, persoonlijk en vaak over iets kleins, en toch moet hij blijven hangen. Lezers kiezen zelf of ze je stukje openen, en ze haken net zo snel weer af als de eerste zin niets belooft. Wie columns schrijft, concurreert dus niet met andere columnisten, maar met de aandachtsspanne van de lezer.
Gelukkig is een goede column geen toverkunst. Er zijn een paar vaste ingrediënten die je bij bijna elke sterke columnist terugziet. Hieronder lees je welke dat zijn en hoe je ze zelf toepast.
Begin met een mening, niet met een onderwerp
Veel beginnende schrijvers kiezen eerst een onderwerp en hopen dat er onderweg iets interessants uit komt. Een column werkt andersom. Je hebt een standpunt nodig, liefst eentje waar je lezer even van opkijkt. ‘Ik wil iets schrijven over thuiswerken’ is een onderwerp. ‘Thuiswerken heeft van ons allemaal kamerplanten gemaakt’ is een column.
Een mening hoeft niet groot of politiek te zijn. Het mag over de kassa in de supermarkt gaan of over een realityserie. Zolang je iets vindt en dat durft te laten zien, geef je de lezer een reden om door te lezen: hij wil weten of hij het met je eens is.
Herkenbaarheid als haakje
Simon Carmiggelt schreef jarenlang zijn Kronkels over cafégesprekken, buren en kleine ongemakken. Niets daarvan was wereldnieuws, maar lezers zagen er zichzelf in. Dat is de kracht van herkenbaarheid: je beschrijft iets wat iedereen kent, maar nog nooit zo scherp onder woorden heeft gebracht.
Sylvia Witteman doet iets vergelijkbaars met het dagelijks leven: gezin, eten, irritaties. De lezer denkt ‘ja, precies’ en voelt zich gezien. Zoek dus naar momenten die universeel zijn en maak ze specifiek. Niet ‘mensen zijn ongeduldig in de rij’, maar die ene man met zijn mandje vol aanbiedingen die demonstratief op zijn horloge kijkt.
Humor die ergens over gaat
Humor is in een column geen versiering, het is een manier om iets te zeggen. Marcel van Roosmalen is daar een goed voorbeeld van: hij beschrijft droog en schijnbaar neutraal wat hij ziet, en juist door die afstand wordt het grappig. De grap zit in de waarneming, niet in een clou die je er achteraf aan plakt.
Een handige manier om dit te oefenen is kijken hoe columnisten over televisie schrijven. Tv biedt eindeloos materiaal: deelnemers die ongemakkelijk lachen, presentatoren die iets plechtig vragen terwijl niemand luistert. Op Stuitervrouw.nl lees je bijvoorbeeld columns over programma’s als Married at First Sight, waarin kleine details zoals een mondhoek of een slaapverwekkende bruidstaart de basis vormen voor een scherpe observatie. Let bij zulke stukken op hoe de schrijver een detail uitvergroot tot iets wat iets zegt over het geheel.
De bouw van een sterke column
Een column is kort, dus elke zin moet werken. De meeste goede columns volgen ongeveer hetzelfde patroon, ook al merk je dat als lezer nauwelijks.
- Een openingszin die meteen iets beweert of een beeld neerzet
- Een concreet voorval of detail als vertrekpunt
- Een verschuiving: het kleine voorval blijkt over iets groters te gaan
- Een slot dat terugkoppelt naar het begin of een twist geeft
Je eigen stem vinden
Youp van ‘t Hek klinkt anders dan Arnon Grunberg, en dat is precies waarom lezers ze allebei terugzoeken. Een column leeft van een herkenbare stem. Die vind je niet door anderen na te doen, maar door veel te schrijven en daarna eerlijk te schrappen wat niet als jou klinkt.
Lees je tekst hardop. Struikel je over een zin, of klinkt iets als een persbericht? Weg ermee. Schrijf zoals je praat tegen iemand die je net iets te scherp vindt, maar die je toch graag hoort. Ook een vaste gewoonte helpt: een terugkerend personage, een bepaalde toon of een vast soort onderwerp maakt dat lezers je gaan herkennen.
Schrappen is schrijven
De meeste columns worden beter door ze korter te maken. Haal de inleiding weg die alleen aanloop is, schrap bijvoeglijke naamwoorden die niets toevoegen en kijk of je laatste alinea niet gewoon herhaalt wat je al zei. Vaak is de voorlaatste zin het eigenlijke slot.
Laat een column ook even liggen voor je hem publiceert. Met een frisse blik zie je sneller waar je te voorzichtig was, of juist waar een grap te ver gaat zonder dat hij iets zegt.
Tot slot
Een column die mensen echt lezen, combineert een duidelijke mening met een herkenbaar detail en een flinke dosis eigenwijsheid. Humor helpt, maar alleen als hij ergens over gaat. Lees veel werk van columnisten die je bewondert, kijk hoe ze een klein moment groot maken, en schrijf daarna vooral zelf: elke week een stukje, tot je stem vanzelf boven komt drijven.
